Ana Sayfa Köşe Taşı İçeriği Fokometre mantığını anlamak

Fokometre mantığını anlamak

900
1
fokometre
Fokometrede aks tayin ederken lens tutacını hafif kaldırarak camı çevirmek camın çizilmesini önler.

Gözlük camlarının ve kontak lenslerin kırıcılığını ölçen cihazlara fokometre, lensometre veya fokusmetre denir. Fokometre, optisyen için optisyenlik müesseselerinde olmazsa olmaz bir optik alettir. Fokometrede aynı zamanda prizma diyoptirisini ve taban yönünü tespit edebiliriz. Fokometreler manuel ve dijital olmak üzereye ikiye ayrılır.

Manuel fokometre

Manuel fokometre nelerden oluşur?

Manuel fokometreler temel olarak dört parçadan oluşur. Bunlar:

  1. Aydınlatılmış bir hedef
  2. Kırma gücünü ölçmek istediğimiz merceğin oturtulduğu platform
  3. Göz parçası
  4. Standart mercek
manuel fokometre kısımları
Manuel fokometre içeriği.

Manuel fokometre kısımları

Manuel fokometrenin, kullanımında söz konusu olan belli başlı kısımları (parçaları) şunlardır:

Oküler Halkası

Kullanıcının baktığı yerdir. Ölçüme başlamadan önce yapılan oküler ayarı net röper ve retikül görüntüsü sağlar. Oküler ayarı ile kullanıcının gözüne göre +3.00/-3.00 diyoptrilik ayar yapılabilir.

Röper

Okülerden baktığımızda 32 yeşil noktanın bulunduğu yerdir.

Retikül

Keşisen kıllarla 32 yeşil noktanın bulunduğu yerdir.

Diyoptri Eşeli

İşaret ve diyoptri değerinin yazılı olduğu yerdir.

Mezopuan Kolu

Diyoptri eşelini + tarafa ya da – tarafa doğru hareket ettirerek camın diyoptrisini bulmamıza yarayan koldur.

Mengene

Fokometreye konulan camı taşıyan, ileri-geri hareketle optik merkezi bulmamıza yardımcı olan mekanizmadır.

Aks Ayar Kolu

Silindirik camların aks istikametini belirlemeye yarayan koldur.

Aks Kontrol Kolu

Silindirik camların aks istikametini belirlemede kontrol amaçlı olarak kullanılan koldur.

Markür

Camların optik merkez ve aks istikametini işaretlemeye yarayan kısma denir.

Lens Tutacı

Lensin mengene üzerinde düşmeden uygun pozisyonda durmasını sağlayan mekanizmadır.

Lens Stand

Lens tutacı ile birlikte lensin mengene üzerinde düşmeden uygun pozisyonda durmasını sağlayan mekanizmadır.

Kontak Lens Stand

Kontak lens ölçümü yapılırken lens standının yerine takılır.

Fokometrede ayrıca rahat çalışmamızı sağlayan eğim kolu, açma-kapama düğmesi ve lamba bulunur.

Manuel fokometre çalışma prensibi

Aydınlatılmış bir hedef, birçok fokometrede noktalar veya çizgiler şeklindedir. Gücü bilinmeyen bir camın arkasında öne veya arkaya hareket ettirilir. Hedef çizgileri veya noktaları camın odak noktasına gelince göz bölümünden yani okülerden net olarak görülür. Tanım gereği eğer bir ışın bir merceğin odak noktasında ise odak noktasından gelen ışınları merceği geçtikten sonra birbirine paralel olarak sonsuza yönelecektir.

Hedefin camdan uzaklığı odak uzaklığı olduğuna göre bunun tersi de camın kırma gücünü verecektir. Ancak 0.25 diyoptrilik bir camı ölçmek için böyle bir mantıkta 4 metrelik bir cihaz gerekmektedir. Ayrıca 0.50 diyoptrilik bir cam 2 metrede odaklanacak 1.00 diyoptrilik bir camda da 1 metrede odaklanacaktır.

Yani odak aralıkları da lineer değildir. Bu sorunlar ancak ölçülecek camın arkasına standart bir mercek konmasıyla halledilir. Standart mercek öyle yerleştirilir ki, standart merceğin odak noktası gücü bilinmeyen camın verteks mesafesine denk gelir. Böyle hem ölçme mesafesi çok kısalıp birkaç santime düşer, hem de ölçümleme lineer bir hale gelir.

fokometre görüntüsü
Manuel fokometre görüntüsü.

Silindirik camlarda ise hedef çizgilerde birbirini dik kesen çizgilerden bir düzlemde olanı önce netleşir ayar yapılarak ikinci düzlemde olan netlik bulunarak silindirik camın değeri belirlenir. Çizgilerin netleştiği yönde silindirik aksını verir.

Dijital Fokometre

Dijital fokometre çalışma prensibi

Dijital fokometrelerin çalışma prensibi manuel fokometrelere göre biraz daha değişiktir. Bir led ışık kaynağından elde edilen ışık küre şeklinde bir mercekten geçerek spot haline gelir. Daha sonra kollimatör bir mercekten geçerek paralel ışınlar haline gelerek kırıcılığı bilinmeyen camdan geçip hedefe ulaşır.

dijital fokometre görüntüsü
Dijital fokometre görüntüsü.

Bilinmeyen camdan hedef plağına gelen ışınlar test plağındaki 8 yuvarlak delikten geçerek 8 spot oluşturur ve bunlar da iki boyutlu bir CCD algılayıcı tarafından yakalanır. Eğer fokometreye herhangi bir cam koyulmamışsa CDD’ye gelen 8 spotun büyüklüğü hedefteki deliklerle aynıdır. Bu cihazın referans pozisyonudur.

Fokometreyi iyi tanımak

Optisyenlik programlarında fokometrenin mantığını tam anlamıyla çözmüş optisyen yetiştirmek çok önemlidir. Fokometre mantığını anlayabilmek için öncelikle transpoze işlemini iyi kavramak gerekir. Manuel fokometre, şu an optisyenlik müesseselerinde yaygın olarak kullanılmasa da manuel fokometrenin mantığı anlaşıldığında aslında transpozenin de neden yapıldığını anlayabiliriz.

Teknolojinin gelişmesiyle birlikte optisyenlik müesseselerinde işleyişi kısaltan ve kolaylaştıran dijital fokometreler hayatımıza girdi. Dijital fokometrelerde dikkat etmemiz gereken en önemli; hatta genel işleyişte belki de tek şey, – cyl mi yoksa + cyl forma göre mi markürleme işlemi yapılacağıdır. Buna dikkat edildiği sürece dijital fokometrelerde hata yapma oranı çok azdır.

Aşağıdaki dosya, eczacı ve fenni gözlükçü Taylan Küçüker tarafından yazılmıştır. İzin alınarak sitemize eklenmiştir.

fokometre

 

Kaynaklar

  1. Optisyenler İçin Görme Optiği ve Görme Kusurlarının Düzeltilmesi, Yar. Doç. Dr. Nesimi Cihan ÜNLÜÇERÇİ, Nobel Tıp Kitabevleri, Haziran 2016.
  2. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi SHMYO Optisyenlik Programı II. Sınıf Ders Notları, Öğr. Gör. Fatih M. Demir.
  3. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi SHMYO Optisyenlik Programı Gözlükçülük Ders Notları, Öğr. Gör. Taylan Küçüker

1 Yorum

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.